Tajemnica lekarska to jeden z fundamentów relacji między pacjentem a lekarzem. Chroni ona prywatność oraz intymność powierzonych informacji również po śmierci chorego, niezależnie od czasu, który upłynął od tego dnia. Jej zakres obejmuje wszystkie informacje i fakty które lekarz uzyskał na temat pacjenta w związku z wykonywaniem swojego zawodu.
Śmierć pacjenta jednak nie zawsze oznacza, że jego historia choroby pozostaje całkowicie niedostępna. W tym artykule wyjaśniamy, kto, w jakim trybie i w jakim celu może ubiegać się o dostęp do dokumentacji medycznej po zmarłym, oraz jak wygląda kwestia uchylenia tajemnicy lekarskiej w świetle przepisów prawa.
Tajemnica lekarska po śmierci pacjenta?
Zgodnie z Ustawą o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz Ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, lekarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy wszystkich informacji związanych z pacjentem, o których dowiedział się w związku z wykonywaniem zawodu.
Co istotne, obowiązek ten nie wygasa wraz ze śmiercią pacjenta. Oznacza to, że placówki medyczne i lekarze co do zasady nie mogą swobodnie udostępniać dokumentacji medycznej członkom rodziny zmarłego, chyba że zachodzą wyraźnie określone w ustawie przypadki.
Warto podkreślić jednak, że przepisów dotyczących obowiązku zachowania tajemnicy nie stosuje się, gdy pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyrażą zgodę na jej ujawnienie – zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 3 Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Podobny zapis odnaleźć możemy w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Pamiętać również należy, że zgodnie z art. 40 ust. 2 powyżej wskazanej ustawy pacjent może wyrazić zgodę na ujawnienie tajemnicy lekarskiej po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych skutkach takiego ujawnienia.
Kto może uzyskać dostęp do dokumentacji medycznej po śmierci pacjenta?
Obecnie obowiązujące regulacje dają możliwość przekazania informacji dotyczącej zmarłego pacjenta, procesu leczenia oraz stanu zdrowia również osobom, które nie zostały przez niego upoważnione.
Na początku warto zauważyć, że dostęp do dokumentacji medycznej zmarłego przysługuje:
- osobie upoważnionej przez pacjenta za jego życia – pacjent mógł wskazać konkretną osobę, która po jego śmierci będzie miała prawo do wglądu w jego dokumentację.
- osobie bliskiej, jeśli pacjent nie złożył za życia sprzeciwu.
Osoba bliska może również wyrazić zgodę na ujawnienie tajemnicy lekarskiej. Może ona określić zakres jej ujawnienia. Możliwość ta jednak pozostaje wyłączona, jeżeli inna osoba bliska sprzeciwi się ujawieniu tajemnicy lekarskiej. Sprzeciw innej osoby bliskiej musi być złożony przed uchyleniem tajemnicy i przekazaniem informacji przez lekarza. W przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy osobami bliskimi decyzję podejmuje sąd w postępowaniu nieprocesowym. W razie uzasadnionych wątpliwości czy osoba występująca o ujawnienie tajemnicy lub sprzeciwiająca się jej ujawnieniu jest osobą bliską. lekarz może wystąpić z wnioskiem do sądu.
Kim jest „osoba bliska” w świetle prawa?
Zgodnie z definicją ustawową, osobą bliską jest:
- małżonek,
- krewny do drugiego stopnia (np. dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo),
- powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej,
- przedstawiciel ustawowy,
- osoba pozostająca we wspólnym pożyciu,
- osoba wskazana przez pacjenta.
Sprzeciw pacjenta a dostęp do dokumentacji medycznej?
W kontekście możliwości uchylenia tajemnicy lekarskiej należy zwrócić uwagę na sytuację, kiedy to pacjent wyraża sprzeciw co do przekazania informacji po jego śmierci, a sprzeciw taki zostaje odnotowany w dokumentacji. Pacjent ma pełne prawo do prywatności również na wypadek śmierci. W takim przypadku personel medyczny powinien odmówić przekazania informacji.
Uzyskanie szczegółów dotyczących procesu leczenia pacjenta i uchylenie tajemnicy lekarskiej możliwe jest w tym przypadku przez sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby bliskiej. Sąd w takim przypadku może wyrazić zgodę na ujawnienie tajemnicy i określić zakres jej ujawnienia, jeżeli jest to niezbędne w celu dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia z tytułu śmierci pacjenta lub dla ochrony życia lub zdrowia osoby bliskiej. W takim postępowaniu sąd bada interes uczestników postępowania, rzeczywistą więź osoby bliskiej ze zmarłym pacjentem, wolę zmarłego pacjenta oraz okoliczności wyrażenia sprzeciwu.
1. Czy rodzina ma automatyczne prawo do wglądu w dokumentację medyczną zmarłego?
Nie dzieje się to automatycznie. Dostęp przysługuje osobom bliskim (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo itd.) lub osobom upoważnionym za życia przez pacjenta, o ile pacjent nie złożył za życia pisemnego sprzeciwu. Szpital może wymagać odpowiedniego potwierdzenia pokrewieństwa.
2. Co w sytuacji, gdy pacjent za życia zakazał dostępu do swojej dokumentacji?
Jeśli pacjent złożył za życia wyraźny sprzeciw na piśmie, placówka medyczna odmówi wydania dokumentacji medycznej osobom bliskim. Wyjątkiem są sytuacje, w których dostęp do dokumentów jest niezbędny dla toczącego się postępowania sądowego lub prokuratorskiego
3. Jak długo sprzeciw wyrażony przez pacjenta, który zmarł jest ważny?
Przepisy nie przewidują żadnego ograniczenia czasowego (np. 5, 10 czy 20 lat) dla ważności takiego sprzeciwu. Oznacza to, że sprzeciw ten jest wiążący zawsze – podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych ma obowiązek go respektować bez względu na to, jak dużo czasu upłynęło od zgonu pacjenta.
Dlaczego warto skorzystać ze wsparcia prawnego?
Sprawy związane z dostępem do dokumentacji medycznej, wykazaniem statusu osoby bliskiej, a także dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych po śmierci pacjenta bywają niezwykle skomplikowane i emocjonalnie obciążające.
Jeśli potrzebujesz pomocy w uzyskaniu dokumentacji medycznej zmarłego członka rodziny, przeanalizowaniu sprawy pod kątem błędu medycznego, reprezentacji w sporze ze szpitalem lub ubezpieczycielem,
Skontaktuj się z naszą Kancelarią. Zapewniamy profesjonalne wsparcie prawne na każdym etapie sprawy.
